A balea varada no Niño do Corvo

Relato do despece e traslado a Ferrol da balea (Rorcual Común - Balaenoptera physalus) varada no Niño do Corvo en 2004 e relatado segundo a súa experiencia por membros da Sociedade Galega de Historia Natural (SGHN), Delegación de Ferrol:

Apareceu sobre a area. Este animal, unha femia, varou no mes de marzal de 2004 en Ponteceso, nunha pequena praia cun dificil acceso chamada Niño do Corvo. O día 20 dese mes desprazámonos dende a SGHN, acodindo á chamada da CEMMA, para evaluar as condicións do animal e do lugar no que se atopaba.

Os compañeiros da CEMMA iniciaron o traballo de despece o día 26 de marzal de 2004 e nós continuámola o día seguinte. Dous grupos, de máis de dez persoas cada un, traballaron a xornada completa axudados nos dous días polos membros de Protección Civil e coa presenza e participación persoal do Concelleiro de Medio Ambiente de Ponteceso.

A inestimable axuda de todos eles permitiu dispoñer de man de obra e dalgunha maquinaria que foi preciso baixar á area cun helicóptero, dado o inaccesible da cala. Este servizo correu a cargo da Xunta de Galicia, que puxo dúas unidades, tanto para move-la maquinaria coma para a retirada dos ósos e da graxa, que tivo que facerse en todo momento polo aire.

Leer en español »

O porto de Valarés e o wolframio alemán

Un suceso importante na Segunda Guerra Mundial acontecido nas costas galegas, en relación ós U-Boot, foi o traslado de wolframio cara Alemania. Este material era imprescindible para lle dar a dureza precisa ó aceiro co que se construían os barcos e, sobre todo, os blindados, necesitando unha maquinaria e un proceso moi complexo para a súa extracción. En Galicia estaba perfectamente asumido ese transporte que se realizaba dende varios sitios. Un deles foi Rande, nas proximidades de Vigo, onde aínda é visible o antigo embarcadoiro para o mineral procedente das minas de Fontao, en Lalín.

Pero o máis famoso cargadeiro de wolframio foi o da Praia de Valarés, en Ponteceso, nunha pequena enseada na que os alemáns construiron un forte peirao que aínda se conserva en perfectas condicións. Os camións baixaban pola entón perigosa estrada levando o preciado mineral dende as minas de Monte Neme, en Carballo, lugar considerado como sacro polas antigas poboacións castrexas.

Sobre o peirao existía un grande almacén con numerosa maquinaria no seu interior, así como varias edificacións anexas para os traballadores e tripulación dos buques. Aínda hoxe en día se aprecian os pisos destas casas. No lugar ocupado polo almacén hai agora un restaurante e a zona, dunha beleza enorme, converteuse de praia recóndita a sitio moi frecuentado no verán.

O transporte de mineral transformou a comarca, depauperada coma o resto de España pola Guerra Civil, nunha zona de novos ricos na que os cartos corrían de xeito abundante gracias ós pagos dos alemáns.

Os aliados, principalmente os británicos, tendo coñecemento desta actividade, merodeaban polas nosas costas cos seus avións e submarinos sabedores da importancia do transporte deste estratéxico mineral que mesmo tentaron deter por vía diplomática.

FONTE: Foro Militar Internacional, usuario Víctor-Eco / IMAXES: 500P.com

Lenda: A Casa do Demo en Anllóns

A Casa do Demo é o nome co que se coñece a unha modesta vivenda rural da aldea de Anllóns que foi abandoada polos seus habitantes despois de ocorrer nela fenómenos para os que non foron atopadas explicacións. Aténdose ós informes sobre casas encantadas que existen ata o día de hoxe, éste sería dos primeiros “poltergeist” documentados na historia de España. Os feitos, que se convertiron en lenda, remóntanse ós meses finais de 1899 aínda que foi en maio de 1900 cando se fixeron públicos. Unha anciá chamada Juliana Rodríguez e a súa neta, María Cundíns, precisaron do auxilio dos veciños e da intercesión da Igrexa para se liberar dos fenómenos que na vivenda acontecían. Os estranos sucesos escomezaran poucos meses despois do pasamento do marido da anciá.

O párroco de San Félix de Anllóns, Juan Antonio Combarro, foi o primeiro en coñece-los sorprendentes sucesos por boca da propia Juliana. Consérvanse a día de hoxe copias dunha carta na que o crego describe a súa experiencia ó xornalista Prudencio Landín. Lembra Combarro cómo a comezos de febreiro de 1900 Juliana se achegara ata a rectoral para encarga-lo aniversario do seu marido, José García Pérez. Nada había de sorprendente na petición, de non ser polas razóns aducidas para que o acto se celebrase canto antes:

Tiña o temor de que ese descoido fose a causa das mil vexacións que viña sofrindo na súa persoa e domicilio, cousa que non contara a ninguén por medo a que o seu bo nome caera en descreto.

Na misiva queda patente o escepticismo inicial do crego:

Como era natural, considerei a súa narración como contos de vellas, tendo eu prevención contra semellantes narracións que en case a totalidade dos casos son suposicións de alucinados.

Pero non tardou en mudar de opinión cando, movido pola insistencia da anciá, achegouse a bendeci-la vivenda, chegando a comprobar cos seus propios ollos os feitos dos supostos espritos:

De sócato, cae ó chan ante os meus ollos unha pedriña con suave proxección; algo me alarmou e avivou a miña dilixencia para examina-la posibilidade dunha causa natural. Non se fixo agardar moito a caída doutra pedra que me fixo dubidar. Ó pouco cae a pa de min o pilón dunha romana e despois a empuñadura dun paraugas, trastos abandoados que non se sabía na casa que existisen. Para disipa-las miñas dúbidas, póusanse coma unhas seis ou sete patacas con suave proxección e que nunha lousa cáseque non se espallaron, sendo esféricas como é sabido, e con toda evidencia quedei convencido de que o asunto era prodixioso e de que as narracións da anciá e outros veciños eran verdade.

Dende entón Combarro xa non voltaría a poñer pé na casa aqueixado “por non sei qué temor”, aseguraba. Pero, non querendo deixar desamparadas a Juliana e a súa neta, emitiu un informe dirixido ó cardeal Arzobispo de Santiago, Martín de Herrera, solicitando a súa intervención. A Igrexa escomezaba a move-las súas engranaxes…

Crónicas xornalísticas

Sección de anuncios de El Eco de Santiago: Diario de la Tarde
correspondente ó 30 de Xullo de 1900

Os sucesos da que ó pouco se deu en chamar A Casa do Demo ían de boca en boca. Na comarca non se falaba doutra cousa. El Eco de Santiago (1897-1938), un xornal moi popular naqueles anos, elaborou extensas e descriptivas crónicas sobre os tormentos ós que eran sometidas cáseque a diario Juliana e a súa neta. A primeira nova publicada por este rotativo aparecía o 19 de maio de 1900:

Á anciá tirábanlle do cabelo, da roupa ata racharlla, dábanlle cachetes, escupíanlle… Os que presenciaban os efectos só vían o movemento con forte tensión, pero sen o axente causante. Moitos, interesados en coñece-lo axente invisible, recollían as patacas, pedras, etc. e marcábanas. Sen velas desaparecer volvían de sócato partidas en dous co zugo fresco pola partedura. Desprendíase a porta do forno para vir bater no lombo da anciá, así coma as macetas, paus e outros obxectos. Certo día, tanto se xogou cunha maceta que a anciá ordeoulle á neta que a pechara na artesa e, nun intre, sen se abri-la artesa, xa estaba a xogar de novo a maceta.

Todo acontecía, segundo amosa o correspondente, perante os ollos de numerosas testemuñas. Algunhas, como o farmacéutico Severiano Mesías, ou o xuiz municipal señor Mosquera, son definidas nas crónicas como “persoas dignas de creto fóra de toda sospeita” que tiñan estes fenómenos por andrómenas.

Nos días posteriores á nova os sucesos foron a maiores ata acadar manifestacións especialmente violentas. Tanto a anciá como a súa neta, a quen durante a meirande parte do tempo non semellaron afecta-los feitos, eran zarandeadas e arrastradas polos pelos por unha forza invisible que, polo visto, tamén as sometía a tocamentos e o que aparentaban ser abusos sexuais. Segundo explica o relato do crego:

Notará vostede que nada lle dixen da nena. Xamáis se asustou, porque a ela nada lle facían, pero chegoulle a hora e foi alabazada e apedreada, e mesmo se lle botaron dúas cordas á gorxa formando unha lazada zarandeándoa pola cociña sen permitirlle berrar. Dende esto a nena está triste e chea de medo polo que lle poida acontecer.

Os sucesos de Anllóns tomaron tal notoriedade que finalmente o cardeal Martín de Herrera decidiu atende-las peticións do cura párroco Combarro e nomeou unha comisión para afondar no que alí sucedía. Lonxe do ámbito relixioso, o notario de Ponteceso, Vázquez Amarelle, desprazouse ó lugar para levantar acta do acontecido. Combarro conclúe que os sucesos finalizaron cando a anciá e maila neta abandoaron o lugar para iren vivir a “casas diferentes de familias honorables”. O seguinte que se sabe é que a anciá morreu meses despois e María Cundíns, súa neta, foi para América cuns parentes. A súa pista pérdese ahí.

Estranos habitantes

Dende entón a lenda negra quedou gravada a lume na memoria dos veciños de Anllóns. Os máis anciáns lembran que a vivenda non permaneceu de todo deshabitada dado que tivo estranos inquilinos. Cóntase que durante a Guerra Civil os “maquis” pasaban a noite nela ó parecerlles lugar seguro para evadi-los controis da Garda Civil por mor da súa fama de lugar maldito. Tamén se fala dun home maldito, vestido con roupas de monxe e que levaba colgadas un amplo repertorio de medallas, estampas relixiosas e escapularios, que foi acollido na vivenda a principios dos anos sesenta. Este inquedante hermidaño tivo unha tráxica fin acorde coa lenda, ó morrer atropelado por un automóbil cando camiñaba pola estrada. Xa en tempos máis achegados foron os nenos quenes o adoptaron como lugar para os seus xogos gabeando polo interior dos muros para saltar sobre os monllos de palla que había no solar.

Actualidade

Despois de moitos anos emigrado, Javier Nogueira desexaba mercar unha casa en Galicia para voltar a conectar coas súas raíces. Na compaña de Mari Carmen, quen o criara cando era un neno, desprazouse por diversos puntos da comunidade para procura-lo lugar ideal:

Estivemos pola zona de Anllóns visitando casas rurais en venda. Nun momento dado propúxome ve-la Casa do Demo co que seu marido dixo no intre “¿Cómo o vas levar ve-la Casa do Demo?” ó que eu respostei “Ben, se é bonita levádeme”. Falei con Magdalena, a anterior propietaria, e contoume que estivera encantada ía moitos anos, pero que agora xa non pasaba nada.

O certo é que, ata a chegada de Nogueira, a parcela onde se sitúa a vivenda pasou por mans de diversos propietarios e ningún deles deu o paso para rehabilita-la casa e facela habitable. Él encargouse de adecenta-lo inmoble como lugar de hospedaxe. Javier Nogueira relata o achádego dun estrano obxecto:

É unha pedra que estaba metida dentro do muro frontal da casa. Os muros de toda a vivenda son de pedra sedimentaria que se tirou do monte, pero debaixo dese muro, na base, atopamos unha pedra que non casaba con ningunha outra, redonda e semellante a unha pataca. Púxena sobre unha mesa e quedou aí como unha reliquia curiosa.

FONTE: Jesús Blanco

Eduardo Pondal

Eduardo González-Pondal Abente (Ponteceso, 8 de abril de 1835 - A Coruña, 8 de marzo de 1917) foi un poeta rexionalista galego.

De orixe fidalga, Eduardo Pondal quedou orfo de nai ao ano de nacer, estudou dende 1844 gramática latina na escola que tiña un parente crego en Vilela de Nemiña. En 1848 instalouse en Santiago de Compostela para cursar o Bacharelato en Filosofía e, a seguir, a carreira de Medicina. De estudante frecuentou o Liceo de Santo Agostiño, onde había tertulias literarias, e revelouse como poeta, co seu íntimo amigo Aurelio Aguirre, nunha ocasión que se fixo célebre: o banquete de Conxo, do que falan todos os historiadores da literatura galega. Foi un banquete organizado en 1856 polos estudantes liberais en homenaxe “ao terceiro estado”, no que fraternizaron obreiros e estudantes. Os brindes de Aguirre e de Pondal tiveron un sentido político moi avanzado, e por eles procesounos a Audiencia da Coruña.

Ao rematar a carreira en 1860 exerce como médico da Armada Española en Ferrol. En 1861 fixo oposicións en Madrid ao corpo de Sanidade Militar, mais, tras conseguir un posto na fábrica militar de Trubia (Asturias), deixou a praza e abandonou de maneira definitiva a profesión médica. O 2 de xullo de 1861 celebráronse na Coruña os primeiros Xogos Florais de Galicia, no que Pondal participou con A campaña d’Anllóns, o seu primeiro poema en galego que se publicou ao ano seguinte no Álbum de la Caridad.

Eduardo PondalPondal apenas exerceu a súa carreira. Retirouse axiña á súa casa paterna e alí viviu, con frecuentes viaxes a Santiago de Compostela e á Coruña, onde concorría á libraría de Carré, chamada a “Cova Céltica”, na que mantiñan un parladoiro Antonio Martínez Salazar, Manuel Murguía, Florencio Vaamonde, Evaristo Martelo Paumán, Urbano Lugrís e outros. Alí accedeu a través de Murguía aos poemas ossiánicos de James Macpherson. Pondal asumirá entón o papel de “bardo” da nación galega, exercendo como guía e intérprete da rota a seguir.

No ano 1877 saíu do prelo Rumores de los pinos, un conxunto de vinte e un poemas en galego e español que servirá de base a Queixumes dos pinos (1886). Esta obra recupera da versión bilingüe as composicións en galego, inclúe aínda algúns dos poemas en español agora traducidos e coñecerá diversas ampliacións nas edicións seguintes. “Os pinos”, xurdido das sucesivas reelaboracións de “Rumores de los pinos”, conformará o himno galego, ao que Pascual Veiga lle porá música.

A saudade de Pondal, poeta da liberdade, que ansiaba levantar un pobo, oriéntase cara a un pasado que el imaxinaba libre e independente, e que o seu impulso lírico quer reconquistar. A poesía de Pondal proponse renovar a historia. Como do pasado céltico non quedan máis que vagos vestixios, Pondal esfórzase en adiviñalo, guiándose polos poemas de Ossian, por algunhas citas de Leabhar Gabala e polas investigacións de Murguía, e crea un mito fragmentario, distante da historia, indeterminado, arredor de dous arquetipos: o Heroi e o Bardo. Pero trátase dun pasado de gran beleza e dunha forza de suxestión extraordinaria.

Pondal, poeta oficial do movemento rexionalista, encamiñará a súa obra á recuperación da lingua e da cultura galegas e á decidida defensa da liberdade do noso pobo. A súa escrita, fundamentalmente épica, irá en procura de mitos autóctonos que chamen á colectividade galega para comprometela co seu futuro. O bergantiñán vai cantar as xestas dos heroicos celtas galegos. Mais Pondal é tamén un excelente cultivador da poesía lírica, recreando unha paisaxe agreste inspirada nas terras de Bergantiños. Xunto coa natureza, a muller configurarase como unha das chaves da súa produción lírica. No plano lingüístico, Pondal procurou a dignificación do idioma fuxindo do estilo populista da época e incorporando diversos cultismos aristocratizantes no léxico e na sintaxe. O trazo máis acusado da súa personalidade literaria foi, sen dúbida, a clara consciencia da dimensión artística da súa obra, o que o levou a revisar constantemente as súas creacións, mesmo as xa publicadas. Neste sentido, non resulta estraño que de Os Eoas, un extenso poema épico baseado na descuberta do continente americano, o autor só publicase un primeiro esbozo en 1858.

Eduardo Pondal faleceu na Coruña no hotel “La Luguesa” en 1917 e repousa desde entón no cemiterio de San Amaro.

Fonte: Wikipedia, baixo licencia Creative Commons. (A versión da biografía en español non é unha traducción literal da presente polo que podería ampliar datos máis ou menos relevantes.)

Leer en español »